Samira's Jungiaanse Archetypische Psychologie

“Het denken kan het geheel niet zien, maar denkt dat het dat wel kan.”

Krishnamurti

Het bewuste

Ons bewustzijn is alles waar we ons bewust van zijn. We worden ons bewust van dingen via denken, voelen, waarnemen en intuïtie. Ons denken speelt een belangrijke rol in ons bewustzijn. De inhoud van ons denken is het sediment van onze (nurture) ervaringen: persoonlijke en culturele invloeden. Ons denken zetelt in ons hoofd, in de hogere hersendelen die een mens pas enige duizenden jaren heeft. Ons niveau van bewustzijn en rationaliteit onderscheidt ons van dieren. Het spreekt via de woordtaal. We noemen dit ook wel: je geest.

Het onbewuste

De inhoud van ons onbewuste bestaat uit complexen plus het sediment van miljarden jaren aan menselijke ervaringen: instincten en archetypes. (Zie beneden voor uitleg.) Het onbewuste vormt het fundament van wie we zijn: ons karakter, onze natuur. Ons onbewuste werkt autonoom: we bepalen niet waar we over dromen, waar we van houden, en of ons hart slaat. Dit is ons gegeven. Het onbewuste is veel ouder dan rationaliteit, bewustzijn, taal of beschaving. Het communiceert met ons bewustzijn via twee talen. Via de symbolische taal: dromen, imaginatie en creativiteit. En via lichaamstaal. We noemen dit ook wel de talen van je ziel en je lichaam. Ons onbewuste is rijk aan informatie en is erg invloedrijk in ons leven. Mensen kunnen ook dingen onderdrukken en vergeten. Dit komt dan terecht in ons onbewuste. Voorbeeld: een liedje of geur uit je jeugd kan vergeten herinneringen en (lichaams)gevoelens terughalen naar je bewustzijn.

“Dromen zijn de illustraties van het boek dat je ziel over je schrijft.”

Marsha Norman

Wat is het doel van Jungiaanse, archetypische psychologie?

Samen werken we aan het vergroten van je bewustwording en bezieling. We verbinden je bewuste met je onbewuste; je geest met je lichaam en je ziel. We maken dat wat onbewust is, bewust. Dan kan je het verwerken en veranderen als je wilt. In de behandeling kijken we onder meer naar: psychische abcessen en lelijke eendjes.

Psychische abcessen

Wij mensen zijn vernuftig! We kunnen onze pijn wegdrukken naar ons onbewuste. Deze wonden komen dan in onze schaduw. Jung ontdekte: alles wat onbewust is, ben je gedwongen om uit te leven. Je probleem komt via de buitenwereld bij je terug net zolang totdat je het aangekeken hebt. Het vormt een onbewust herhalend patroon. Daarnaast zijn het crisis veroorzakers: ongeheelde wonden woekeren. Ze zorgen ervoor dat we steeds minder goed in ons vel zitten, lichamelijk en geestelijk, en dwingen ons zo om ze aan te kijken. Herken je deze roep om bewustwording? 

Het lelijke eendje

Wij mensen passen ons aan aan de (stille) verwachtingen van onze buitenwereld, bewust én onbewust. Plus: we leren van onze ervaringen! Dit zijn de wortels van onbewuste overtuigingen en associaties die zelfvervreemding creëren. Wil je dat jouw levensverhaal het verhaal van het lelijke eendje wordt? Het wezen dat als zwaan geboren werd in een eendennest? Die zich aanpaste aan de eenden? Het wezen dat dacht dat het een lelijk eendje was. Dat diep ongelukkig was omdat het iets probeerde te zijn wat het niet was. Wist je dat je dromen, imaginatie en creativiteit je vertellen hoe je je ware zelf kan worden? 

 

 

Karakters, archetypes, complexen en meervoudigheid

Jung: “…een dichter heeft de capaciteit om zijn mentale inhouden te dramatiseren en personifiëren. Wanneer hij een karakter creëert op het podium, in zijn gedicht, drama of boek, denkt hij dat het enkel een product is van zijn imaginatie; maar dat karakter heeft zichzelf op een bepaalde geheime manier gecreëerd. Iedere schrijver zal ontkennen dat deze karakters een psychologische betekenis hebben, maar feitelijk weten jullie net zo goed als ik dat dat wel zo is. Dus: je kan het brein van een schrijver lezen wanneer je [respectvol] de karakters bestudeert die hij creëert” (1969b, para 152). 

De karakters in dromen en fantasie, legt Hillman uit “zijn zelf-percepties van instinct” (1979, p.55). De fantasie karakters zijn namelijk representaties van wat Jung archetypes noemde: oerbeelden (1968b, para 80). Archetypes zijn de onbewuste structuren van de psyche (1968b, para 99). Het zijn energetische zwaartepunten die psychische energie [libido], betekenis, gevoel en ‘kleur’ geven aan psychische inhouden (Jacobi, 2004, p.61-74). Ze zijn als de basiskleuren zwart, wit, blauw, rood en geel die het hele bestaan kleuren. Archetypes bepalen betekenissen, verwachtingen en gedragspatronen: het zijn instinctieve, onbewuste, aangeboren oerpatronen van gedrag en zijn aanwezig in ieder mens (ibid.). 

Archetypes zijn gevormd uit de sedimenten van menselijke ervaringen opgedaan gedurende de hele geschiedenis, net als instincten (Jung, 1968b). Ze kunnen worden omschreven als de organen van de psyche (Jacobi, 1953, p.36). Ons karakter wordt bepaald door de werking en sterkte van de verschillende archetypes in ons (Jacobi, 2004, p.61-74). Slapende archetypes kunnen wakker worden gemaakt door externe triggers (ibid.). Hoe meer gevoel en emotie een persoon ervaart, hoe dichterbij een archetypisch zwaartepunt hij of zij is (dieper in het onbewuste) (Grant, 2004, p. 168). Liefde is een schoolvoorbeeld van een archetype die aan het werk is. 

Jungiaanse psychologie is gebaseerd op de nature-filosofie, aangezien archetypes onafhankelijk zijn van ervaring, i.e. nurture  (Jung, 1968b). Echter, Adams legt uit: “[Archetypes zijn] voorafgaand aan ervaring, maar zijn afhankelijk van ervaringen voor uitdrukking als een bepaald beeld” (2013, p.49). Archetypes zijn structuren, die aangekleed worden door een complexe set nurture-ervaringen: zogeheten complexen. Een complex is een gevoels-geladen gethematiseerde set van associaties gerelateerd aan het archetype, en is gevormd door persoonlijke ervaringen (Jacobi, 2004, p. 57; Sharp, 1991) (bijv. een minderwaardigheidscomplex. Complexwerking ervaren we in onze omgang met anderen als iemand ons triggert en we ‘onkarakteristiek’ reageren; dus anders dan we normaal doen.) 

Complexen kunnen negatief, positief of iets daartussen in zijn. Wanneer de persoonlijke associaties en ervaringen negatief en ongewild zijn dan conflicteert het complex met het bewustzijn en in plaats van geïntegreerd te worden, wordt het complex onverenigbaar; de archetypische energie manifesteert zichzelf in (onbewuste) negatieve symbolen (Jacobi, 2004, p.51-74). Slechte karakters symboliseren dus onverenigbare complexen, zoals een trauma-complex (de ervaringen en gevoelens gevoeld tijdens het trauma – Tolkien Lord of the Rings), gevoelens van depressie (Rowling – Harry Potter) of de negatieve ervaringen en gevoelens ervaren in relatie tot de vader (Lucas – Star Wars). Onverenigbare complexen zorgen voor interne onbalans en problemen. (Dit zijn de ‘wonden’.)

Wanneer de associaties positief zijn dan is het complex positief en manifesteert de archetypische energie zich als vriendelijke symbolen en karakters. Elk archetype en het daarbij behorende geassocieerde complex(en) kan zichzelf uitbeelden in allerlei verschillende symbolen, variërend van karakters, tot dieren, objecten, elementen, planten, energie etc. 

De karakters in fantasie en dromen zijn dus verbeeldingen van archetypes en complexen (Jung, 1969b, para 383-388; Watkins, 1986, p.107). Deze kunnen worden omschreven als ‘deelpersoonlijkheden’ (Jung, 1969b, para 383-388). Dit is het tweede verschil met andere psychologische theorieën: Jungiaanse psychologie ziet een persoon als een meervoud van (deel)persoonlijkheden. De sterkste, bewuste persoonlijkheid is – en moet altijd zijn – de ego, ook wel bewustzijn, geest of identiteit genoemd (Jung, 1969b, para 383; Fitzpatrick, 2020, p.24; Adams, 2013, p.21). De deelpersoonlijkheden, i.e. de karakters in fantasie en dromen, complexen of archetypes zijn – net als instincten – onbewust en autonoom (Sharp, 1991), wat betekent dat zij niet onder de invloed staan van het ego/bewuste wil. Jungiaanse psychologen werken continu met deze onbewuste deelpersoonlijkheden en onderzoeken valideren dat het hebben van verschillende onbewuste deelpersoonlijkheden normaal is in iedere psyche (Barret, 1995; Bowers & Brecher, 1955; Jung, 1971 para 798-9; Lynn et al., 1994; Rickeport, 1992; Watkins, 1993; Watkins & Watkins, 1979-80; Watkins 1986). (Denk bijvoorbeeld aan je innerlijke kind.)

Een voorbeeld: het ego/bewustzijn is een archetype: een psychisch zwaartepunt dat universeel aanwezig is in mensen. En het is een complex: iedereen heeft zijn of haar eigen associaties, gebaseerd op nurture-ervaringen (zoals gevoelens en herinneringen etc.) over wat het betekent om ‘ik’ te zijn. In Lord of the Rings kan dit fenomeen ook gezien worden in het symbool van Sauron: archetype van het kwaad (schaduw), universeel aanwezig in verhalen. En het symbool van de ring: een machtscomplex dat geassocieerd wordt en aangetrokken wordt door het archetype van het kwaad. Het machtscomplex is gevormd door Tolkien’s ervaringen met en ideeën over macht en machteloosheid. 

Fantasie en droom figuren die niet lijken op iemand in de buitenwereld (nurture-ervaringen) hebben minder persoonlijke associaties (complex-lading) en zijn archetypischer (aangeboren); zij komen uit de diepere lagen van het onbewuste. Het karakter is niet langer iemand die de imaginist kent van de buitenwereld, maar wordt archetypisch: een oerbeeld, mythologisch, universeel. Bijvoorbeeld: een prinses, een tovenaar, een krijger of een heks etc. (Jacobi, 2004, p.61).

(Zie bronvermeldingen in de scriptie Discovering wild imagination.)

Context

Bovenstaande figuur geeft een overzicht van de verschillende therapievormen die er zijn en tot welke ‘diepte’ zij gaan. Daarbij is het zo dat elk volgende level de levels daarboven omvat en overstijgt; dit wordt dus ook meegenomen in de therapie. Jungiaanse  psychologie kan diep gaan, maar dat hoeft natuurlijk niet. Wel omvatten we je persona en ego-niveaus in de therapie terwijl we op onderzoek gaan in je onbewuste. 

De therapie kan dus aansluiten op andere behandelingen die je al hebt gedaan. Bijvoorbeeld omdat je verder wil, of omdat je merkt dat je probleem nog niet op is gelost of terug is gekomen. Het kan zijn dat de wortels zijn blijven zitten. Daarnaast is deze therapievorm ook geschikt voor mensen die merken dat er iets aan de hand is, maar die er niet precies hun vinger er op kunnen leggen. Overigens  gaan we in de Jungiaanse, archetypische psychologie dus verder dan het oplossen van problemen; we zoeken tegelijkertijd naar betekenis en wie jij in je diepste wezen bent. (Bron: Wilber heeft de ‘therapies and the levels of the spectrum’ uiteengezet en Reynolds maakte bovenstaande figuur (Embracing reality, 2004, pg93).)

Meer weten?

Een Engelse uiteenzetting van de basisprincipes en –begrippen van Jungiaanse, archetypische psychologie lees je in hoofdstuk 1 van mijn scriptie Discovering wild imagination. Hier vind je ook aanbevolen literatuur en de literatuurlijst als je zelf iets wilt lezen. Een Nederlandse uiteenzetting over de kernbegrippen vind je hier.

Wil je contact?

hechtingsproblematiek en ontwikkelingsproblematiek persoonlijkheidsproblematiek
posttraumatische stress klachten
relatieproblemen
stemmingsklachten

Jungiaanse Archetypische Psychologie

angstklachten
vroegkinderlijke problematiek
identiteitsproblematiek
levensfasenproblematiek


vervlakking 
overspannenheid
burnout
aanpassingsstoornis 
zwangerschaps- en geboortetrauma’s

KVK: 81533101
Privacyverklaring
Algemene Voorwaarden